Ochrona gatunków i siedlisk

Projekt finansowany jest ze środków unijnych w ramach Priorytetu V Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko – Ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych; działanie 5.1 Wspieranie kompleksowych projektów z zakresu ochrony siedlisk przyrodniczych (ekosystemów) na obszarach chronionych oraz zachowanie różnorodności gatunkowej; konkurs 5.1.1: Ochrona gatunków i siedlisk in situ.

Termin realizacji zadania: 01.01.2011-31.12.2013.

Wartość przedsięwzięcia: 10 692 tys. zł, w tym: finansowanie ze środków unijnych w wysokości 85% - 9 088 tys. zł, współfinansowanie ze środków krajowych budżetu państwa w wysokości 15% - 1 604 tys. zł. Pragniemy zaznaczyć, że wielkość finansowania jest jedną z największych przyznanych polskim parkom narodowym.

Projekt polega na wykupie ok. 100 ha gruntów prywatnych położonych w granicach Parku i przejęcie ich na rzecz Skarbu Państwa w trwały zarząd KPN. Wykup tych gruntów pozwoli na podjęcie przez Beneficjenta działań ochrony czynnej, poprawi stosunki wodne obszaru Parku, ograniczy nielegalną penetrację i dewastację Puszczy Kampinoskiej oraz wykluczy potencjalne zamierzenia inwestycyjne, w szczególności zabudowę mieszkaniową. W ramach realizacji zadań projektu na gruntach wykupionych planuje się przeprowadzić na powierzchni 40 ha koszenie i odkrzaczanie łąk trzęślicowych i łąk ekstensywnych. Tym samym zostaną podtrzymane zabiegi związane z tradycyjnym rolnictwem (niejednokrotnie zaniechane przez lokalnych rolników) zachowując i poprawiając stan populacji rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Środki z projektu przeznaczone na monitoring mają zapewnić prawidłową kontrolę przeprowadzonych działań ochronnych i podjęcie w przyszłości konkretnych zadań na gruntach wykupywanych. W ramach projektu planuje się także rozebrać 10 zabudowanych gospodarstw, pozostawiając w określonych przypadkach stare piwnice, jako potencjalne siedlisko nietoperzy. Likwidacja zabudowań przyczyni się do zmniejszenia sztucznych barier migracyjnych i przywrócenia gruntów przyrodzie.

Od momentu podpisania umowy (marzec 2011 r.) Kampinoski PN wykupił na cele ochrony przyrody 33 działki ewidencyjne o powierzchni łącznej około 40 ha. Podpisano 23 akty notarialne, wykupiono 3 siedliska zabudowane. Łącznie na wykupy gruntów (w tym opłaty notarialne i sporządzenie operatów szacunkowych) wydano 3 940 tys. zł. Oprócz wykupów gruntów realizowano inne zadania projektu. Przeprowadzono postępowania przetargowe dotyczące wyboru rzeczoznawcy majątkowego, wyboru notariusza oraz dostawców sprzętu komputerowego i pomiarowego. Z wykonawcami zostały podpisane stosowne umowy. Przeprowadzono w czerwcu 2011 r. procedurę rozeznania rynku i wydano w nakładzie 2000 egz. folder tematyczno-informacyjny o projekcie. Zakupiono w lipcu 2011 r. sprzęt komputerowy i pomiarowy za kwotę ok. 127 tys. Razem, do momentu podpisania aneksu do umowy, na cele realizacji projektu, wydano kwotę 4 069 tys. zł, w tym 85% ze środków unijnych EFRR w ramach POIiŚ i 15% ze środków budżetu państwa.

W roku 2012 Kampinoski Park Narodowy – beneficjent przedsięwzięcia „Ochrona gatunków i siedlisk w Kampinoskim PN – obszarze N2000, poprzez wykup i zagospodarowanie gruntów”, skupił się przede wszystkim na wykupie gruntów i gospodarstw zabudowanych. Od momentu podpisania aneksu na finansowanie projektu (z Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych – nr umowy POIS.05.01.00-00-222/09-01 z dn. 20.04.2012 r.) i przyznaniu dotacji na współfinansowanie projektu (Umowa dotacji nr 38/DE/2012 r. z dn. 28.05.2012 r.) wykupiono na rzecz Kampinoskiego Parku Narodowego około 38 ha i 3 siedliska zabudowane. Podpisano 15 aktów notarialnych, wykupiono 30 działek. W roku 2012 wydano w ramach realizacji zadań przedsięwzięcia 4.658.651,57 zł. Prowadzono także, przy udziale pracowników Działu Nauki i Monitoringu Przyrody, ocenę przyrodniczą nabytych gruntów i kwalifikowano działki do zabiegów ochrony czynnej związanej z zachowaniem cennych ekosystemów otwartych w parku. Wykonywano także ocenę ornitologiczną i chiropterologiczną pod kątem występowania ornitofauny zachowania niektórych elementów wykupywanych gospodarstw.

Rok 2013 jest planowo ostatnim rokiem trwania projektu. W styczniu i lutym br. miały miejsce prace przy wykonaniu wstępnych kosztorysów rozbiórek. Przygotowywana jest dokumentacja do przetargu na rozbiórkę zakupionych gospodarstw. Dyrektor Parku podpisał umowę zawartą z Ministrem Środowiska na współfinansowanie projektu w 2013 r. (Umowa dotacji nr 35/DE/2013 z 08.01.2013 r.). Trwają także negocjacje z prywatnymi właścicielami gruntów położonych w parku i kompletowanie niezbędnej dokumentacji do sporządzania stosownych umów kupna-sprzedaży nieruchomości.

Od początku realizacji przedsięwzięcia (tj. od 2011 r.) wykupiono ok. 82 ha gruntów prywatnych, w tym 7 gospodarstw zabudowanych. Do 30 czerwca 2013 r. wydano na cele realizacji zadań projektu ok. 9,4 mln zł (w tym dofinansowanie unijne 8 mln zł). Zrealizowano tym samym 89% zakładanego budżetu.

Jednym z zadań projektu pn. „Ochrona gatunków i siedlisk w Kampinoskim Parku Narodowym – obszarze N2000, poprzez wykup i zagospodarowanie gruntów” było przeprowadzenie zabiegów koszenia i odkrzaczania ekosystemów otwartych – ostoi rzadkich gatunków flory i fauny. Prace te zrealizowane zostały na powierzchni ok. 35 ha w miejscach, gdzie beneficjent prowadził wykupy gruntów w ramach projektu. Zabiegi ochrony ekosystemów otwartych obejmują także rozległe kompleksy łąk wilgotnych, zmiennowilgotnych i podmokłych, wśród których znajdują się płaty cennych przyrodniczo siedlisk przyrodniczych Natura 2000 – łąk trzęślicowych. Mając na uwadze powyższe uwarunkowania, koszenia i odkrzaczania prowadzone były w kompleksach (wsiach): Sieraków (gmina Izabelin), Dąbrówka, Sowia Wola i Aleksandrów (gmina Czosnów), Górki Kampinoskie (gmina Leoncin), Famułki Brochowskie (gmina Brochów) oraz w Wiejca (gmina Kampinos).

W grudniu 2013 r. przeprowadzono rozbiórkę 10. gospodarstw zabudowanych, wykupionych ze środków przedsięwzięcia pn. „Ochrona gatunków i siedlisk w Kampinoskim Parku Narodowym – obszarze N2000, poprzez wykup i zagospodarowanie gruntów”. W ramach prowadzonych prac wywieziono poza teren Parku gruz, plastik, elementy metalowe, szkło, odpady komunalne i inne materiały po rozbiórkach. Ze wszystkich obiektów zdemontowano, wywieziono i zutylizowano pokrycia dachowe zawierające azbest, zasypano studnie i szamba. Pozostawiono jedynie 4 piwnice, jako istniejące i potencjalne siedliska rzadkich gatunków nietoperzy oraz wybrane elementy drewniane – stanowiska rzadkich i chronionych gatunków owadów i porostów.

Likwidacja obiektów budowlanych przyczyni się do przywrócenia gruntów przyrodzie i eliminacji sztucznych barier w przemieszczaniu się gatunków zwierząt. Wykluczy także zagrożenia związane z presją na wtórne zamieszkanie (potencjalna chęć remontu i rozwoju siedlisk mieszkalnych – urbanizacja wtórna).

Zadanie stanowi wkład finansowy do przedsięwzięcia finansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko pn. „Ochrona gatunków i siedlisk w Kampinoskim Parku Narodowym – obszarze N2000, poprzez wykup i zagospodarowanie gruntów”, nr umowy o dofinansowanie: POIS.05.01.00.00-222/09. Wysokość środków finansowych na realizację zadania przeznaczonych przez PGL LP wynosi 489 926,96 zł. Środki będą przeznaczone za zakup prywatnych gruntów leśnych leżących na obszarze KPN.

Przedsięwzięcie pn. „Ochrona gatunków i siedlisk w Kampinoskim Parku Narodowym – obszarze N2000, poprzez wykup i zagospodarowanie gruntów” miało zakończyć się 31.12.2013 r. Jednakże w dniu 12.03.2014 r. beneficjent uzyskał akceptację Instytucji Pośredniczącej (Ministerstwa Środowiska) na kontynuację przedsięwzięcia poprzez zwiększenie limitu na wykup gruntów wraz z przedłużeniem terminu realizacji zadań do końca 2014 roku. Dnia 11 kwietnia 2014 r. podpisano w siedzibie Instytucji Wdrażającej (Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych) stosowny aneks do umowy o dofinansowanie i tym samym dodatkowo beneficjent mógł przeznaczyć na powyższy cel ok. 3.266 tys. zł. Podpisana umowa z PGL LP stanowi bardzo cenny – piętnastoprocentowy wkład finansowy i jest gwarantem realizacji zadań w bieżącym roku.

Dzięki przekazanym w bieżącym roku środkom planuje się wykupić ok. 25 ha gruntów prywatnych i 3 gospodarstwa zabudowane na cele ochrony przyrody w KPN. Dotychczas w ramach projektu wykupiono już 89 ha gruntów i 10 gospodarstw. Zabudowania te pod koniec 2013 roku rozebrano, pozostawiając jedynie piwnice, jako istniejące i potencjalne siedliska rzadkich gatunków nietoperzy oraz wybrane elementy drewniane – stanowiska rzadkich i chronionych gatunków owadów i porostów. W 2013 r. wykonano także koszenia i odkrzaczania na powierzchni ok. 35 ha. 

Na wykupy gruntów oraz inne działania ochronne wydano w projekcie do tej pory ok. 10 mln zł. Wykup gruntów pozwala na podjęcie przez beneficjenta działań ochrony czynnej (koszenie, odkrzaczanie, zalesianie), związanej z zachowaniem cennych siedlisk i gatunków fauny i flory, a także poprawę stosunków wodnych, ograniczenie nielegalnej penetracji i dewastacji Puszczy Kampinoskiej. Likwiduje także zagrożenie urbanizacją parku narodowego.

Sprzyjająca pogoda i warunki wilgotnościowe pozwoliły w roku 2014 na przeprowadzenie zabiegów koszenia i odkrzaczania, niemal na całej zakładanej powierzchni – 40 ha. Podobnie jak w zeszłym roku, w ramach realizacji przedsięwzięcia „Ochrona gatunków i siedlisk w Kampinoskim Parku Narodowym – obszarze N2000, poprzez wykup i zagospodarowanie gruntów”, koszenia i odkrzaczania prowadzone były w kompleksach (wsiach): Sieraków (gmina Izabelin), Dąbrówka, Sowia Wola i Aleksandrów (gmina Czosnów), Górki Kampinoskie (gmina Leoncin), Famułki Brochowskie (gmina Brochów) oraz w Wiejcy (gmina Kampinos).

W trakcie przeprowadzania zabiegów koszenia i odkrzaczania prowadzona była także eliminacja zielnych gatunków obcych (głównie nawłoci kanadyjskiej) oraz likwidowanie nalotu z drzew i krzewów – usuwanych w roku 2013.

Dzięki dodatkowym środkom przyznanym na wykupy gruntów prywatnych w Kampinoskim Parku Narodowym w 2014 roku w ramach realizacji zadań projektu pn. „Czynna ochrona gatunków i siedlisk w Kampinoskim Parku Narodowym – obszarze N2000, poprzez wykup i zagospodarowanie gruntów”, wykupiono 8,0389 ha gruntów, w tym jedno gospodarstwo zabudowane. Sporządzono 7 aktów notarialnych – umów sprzedaży nieruchomości, w tym 4 umowy sprzedaży lasów prywatnych ze środków funduszu leśnego w ramach umowy nr ZP-23/14 z 3 września 2014 r.

 

Pod koniec 2014 r. podpisano także aneks do umowy nr POIS.05.01-00-00-222/09-04 przedłużający termin zakończenia realizacji zadań projektu i okresu kwalifikowalności wydatków do dn. 30.09.2015 r. Zwiększono także ilość środków na wykupy gruntów i obsługę z tym związaną o dodatkowe 1 880.000 zł (w tym 1 598.000 zł wkładu unijnego) oraz zwiększono limit na wykup gruntów na cele przyrodnicze do poziomu 95,03% wartości wydatków kwalifikowanych w projekcie. Po podpisaniu ww. aneksu wartość projektu wzrosła do 15 571.580,00 zł, w tym dofinasowanie unijne w wysokości 13 234.013,37 zł.

Dotychczas w ramach realizacji zadań projektu KPN wykupił 89 ha gruntów. Wykupiono i rozebrano 10 gospodarstw zabudowanych wraz z całą infrastrukturą towarzyszącą. Na ten cel oraz inne działania ochronne wydano ok. 10 mln zł.

Dzięki środkom przyznanym z funduszu leśnego planuje się w 2015 r. wykupić ok. 3 ha lasów prywatnych w ramach realizacji zadań projektu pn. „Ochrona gatunków i siedlisk w Kampinoskim Parku Narodowym – obszarze N2000, poprzez wykup i zagospodarowanie gruntów”, nr umowy o dofinansowanie: POIS.05.01.00.00-222/09 (z późn. zm.). Środki te stanowią cenny piętnastoprocentowy wkład do ww. projektu finansowanego ze środków unijnych. Wysokość przyznanych przez PGL LP środków finansowych na realizację zadania wynosi 282.000,00 zł.

Tym samym w latach 2011-2015 w ramach przedmiotowego przedsięwzięcia zrealizowano następujące zadania:

• na cele związane z ochroną przyrody wykupiono ok. 166 ha gruntów prywatnych (156 działek ewidencyjnych, w tym 16 gospodarstw zabudowanych),
• zawarto 125 umów z podmiotami zewnętrznymi, w tym 104 umowy sprzedaży nieruchomości na cel publiczny – bezterminową ochronę przyrody,
• w roku 2013 i 2015 przeprowadzono rozbiórkę 25 gospodarstw zabudowanych,
• w 2015 r. wykonano prace geodezyjne związane z wykreśleniem z ewidencji powszechnej rozebranych budynków wraz z aktualizacją użytków po przeprowadzonych pracach rozbiórkowych,
• w roku 2013 i 2014 przeprowadzono zabiegi koszenia i odkrzaczania na powierzchni ok. 40 ha,
• zakupiono sprzęt komputerowy, optyczny i pomiarowy,
• w ramach promocji projektu wydano dwa foldery, ustawiono tablice informacyjną i pamiątkową oraz wykonano materiały promocyjne (koszulki i czapki).

Razem wartość projektu wyniosła 19 044 tys. zł.